​​

NOAH — İNSANLIK YENİDEN BAŞLIYOR

Geçen hafta Bereşit’in sonunda dünya karanlık bir noktaya gelmişti. İnsanlık çoğalmış, şehirler kurulmuş, hayat gelişmişti; ama şiddet ve kötülük de büyümüştü. Ve tam peraşanın sonunda tek bir isim kalmıştı:

נֹחַ — NOAH

Tora, Noah’ın Tanrı’nın gözünde lütuf bulduğunu söylemiş ve perdeyi kapatmıştı. Şimdi perde yeniden açılıyor. Fakat karşımızdaki dünya artık yaratılışın ilk günlerindeki dünya değildir. İnsan vardır, aileler vardır, yaşam gelişmiştir; ama bir şey çok ciddi biçimde bozulmuştur.
Tora bunu güçlü bir kelimeyle anlatır:

חָמָס — HAMAS

Buradaki חמס — hamas, Tora’daki İbranice kelimedir; anlam alanı şiddet, zorbalık ve haksızlıktır. Bugün aynı yazılış başka bir isimle de tanındığı için bunu özellikle ayıralım. Tora, dünyanın bu hamas ile dolduğunu söyler ve büyük kırılma burada başlar. Chabad
✦ ✦ ✦

NOAH NASIL BİR İNSANDI?

Peraşa Noah’ı şu sözlerle tanıtır:

נֹחַ אִישׁ צַדִּיק

“Noah doğru bir insandı.”
Ardından çok ilginç bir ifade gelir: “Kendi nesilleri içinde kusursuzdu.” Yahudi yorum geleneğinde bu birkaç kelime yüzyıllardır iki farklı şekilde okunmuştur. Bazı bilgeler bunu Noah için büyük bir övgü sayar: böylesine bozulmuş bir çevrede bile doğru kalabildiyse, iyi insanların arasında daha da doğru olabilirdi.
Başka bir yorum ise daha eleştireldir: Noah kendi kuşağına göre doğruydu; Avraham’ın kuşağında yaşasaydı aynı ölçüde öne çıkmayabilirdi. Raşi her iki yorumu da aktarır. Tora’nın kendisi ise Noah’ı tsadik olarak tanıtır; bu iki değerlendirme daha sonraki yorum geleneğine aittir. Sefaria
Bize kalan soru çok insani: İnsan yaşadığı çevrenin ne kadar ürünüdür, ne kadar kendi seçimlerinin? Çevremiz bizi etkiler. Ama bütün kararlarımızı bizim yerimize vermez.
✦ ✦ ✦

GEMİYİ YAP

Tanrı Noah’a büyük bir tufanın geleceğini bildirir ve ona bir תֵּבָה — Teva, yani büyük bir gemi/sandık yapmasını söyler. Tora geminin ölçülerini de verir: 300 arşın (İbranice: amma) uzunluğunda, 50 arşın genişliğinde ve 30 arşın yüksekliğinde. Gemi üç katlı olacaktır. Chabad
Noah’a ailesini ve canlıları gemiye alması söylenir. Böylece tufandan sonra yaşamın devam edebilmesi için bir çekirdek korunacaktır.
Burada insanın dikkatini çeken bir şey vardır. Noah’a “Tufanı durdur” denmez; ona “Gemi yap” denir. Noah her şeyi kontrol edemez, ama kendisine düşen şeyi yapabilir.
Belki hikâyenin bugün bile bize yakın gelmesinin nedenlerinden biri budur. Bizim hayatımızda da değiştiremeyeceğimiz şeyler vardır. Fakat bu, hiçbir şey yapamayacağımız anlamına gelmez. Bazen insanın görevi fırtınayı durdurmak değil, fırtınadan sonra yaşaması gereken şeyi korumaktır.
✦ ✦ ✦

YAĞMUR BAŞLIYOR

Noah, ailesi ve canlılar gemiye girer. Ardından yağmur başlar:

אַרְבָּעִים יוֹם וְאַרְבָּעִים לָיְלָה

Kırk gün ve kırk gece.
Burada önemli bir ayrıntı var: Kırk gün ve kırk gece süren şey yağmurdur; Noah’ın gemide geçirdiği bütün süre kırk gün değildir. Tora’nın verdiği tarihler ve geleneksel kronolojiye göre Noah gemide yaklaşık bir yıl kalır; suların yükselmesi, durulması ve tamamen çekilmesi uzun bir süreçtir. Chabad
Sular yükselirken kara gözden kaybolur. Bunu yaratılışın ilk bölümünün tersine doğru hareket eden bir görüntü gibi okumak mümkündür: Bereşit’te sular ayrılmış ve kara ortaya çıkmıştı; şimdi sular yeniden karayı örtmektedir. Bu, Tora’nın açıkça söylediği bir açıklama değil, anlatının yapısından çıkarabileceğimiz bir okumadır.
Ama geminin içinde küçücük bir yaşam devam eder:
Dışarıda tufan, içeride gelecek.
✦ ✦ ✦

TUFAN BİTİNCE HEMEN DIŞARI ÇIKILMIYOR

Yağmur durur ama hikâye hemen bitmez. Sular yavaş yavaş çekilir ve gemi Ararat dağları üzerine oturur. Noah dışarıdaki dünyanın durumunu anlamak için önce bir kuzgun, sonra bir güvercin gönderir.
Güvercin ilk seferinde konacak yer bulamaz ve geri döner. Noah yedi gün daha bekler ve güvercini yeniden gönderir. Bu kez güvercin akşama doğru ağzında taze bir zeytin yaprağıyla geri gelir. Sefaria

עֲלֵה־זַיִת

Zeytin yaprağı.
Dünya henüz tamamen hazır olmayabilir; ama hayat geri dönmektedir. Küçücük bir yaprak, koca bir dünyanın yeniden nefes almaya başladığını haber verir.
Bazen bizim beklediğimiz iyi haber de böyledir. Bütün sorunlar aynı anda çözülmez. Önce küçücük bir işaret gelir:
“Bir şey değişmeye başladı.”
✦ ✦ ✦

GEMİNİN KAPISI AÇILIYOR

Sonunda toprak tamamen kurur ve Noah’a gemiden çıkması söylenir. Noah, ailesi ve canlılar yeniden toprağa basar. Bildikleri eski dünya geride kalmıştır; insanlık bir anlamda yeniden başlamaktadır. Geleneksel kronoloji Noah’ın gemide toplam 365 gün kaldığını hesaplar. Chabad
Noah’ın gemiden çıktıktan sonra yaptığı ilk şeylerden biri bir mizbeah — sunak kurup Tanrı’ya sunu getirmektir. Ardından Tanrı Noah, onun soyu ve canlılarla bir antlaşma yapar: bir daha bütün canlıları yok edecek böyle bir tufanın olmayacağı bildirilir.
Ve antlaşmanın işareti gökyüzünde belirir:

קֶשֶׁת — KEŞET

Gökkuşağı.
Tora gökkuşağını yalnız güzel bir doğa görüntüsü olarak anlatmaz; onu antlaşmanın işareti yapar. Bulut yeniden geldiğinde gökkuşağı da görülecektir. Chabad
Belki bize bıraktığı görüntü de güzeldir:
Fırtınadan sonra gökyüzünde yeniden renk olabilir.
✦ ✦ ✦

YENİDEN BAŞLAMAK HER ŞEYİN MÜKEMMEL OLACAĞI ANLAMINA GELMİYOR

Buraya kadar insan şöyle düşünebilir: Dünya yenilendi, insanlık yeniden başladı, artık her şey güzel olacak. Ama Tora bize bu kadar kolay bir hikâye anlatmaz.
Noah toprağı işlemeye başlar, bir bağ diker, şarap içer ve sarhoş olur. Ardından Ham, Şem, Yefet ve Kenaan’ı ilgilendiren ağır bir aile olayı yaşanır. Tora böylece bize yeni dünyanın da kusursuz olmadığını gösterir.
Yeni bir başlangıç, insanın bütün zayıflıklarının bir anda yok olması demek değildir. Tufan dünyayı değiştirmiştir; ama insan hâlâ insandır.
Yeni bir sayfa açabiliriz. Fakat o sayfayı nasıl dolduracağımız yine bizim seçimlerimize bağlıdır.
✦ ✦ ✦

🔯 YAHUDİ GELENEĞİNDEN BİR DAMLA — TEVA: GEMİ Mİ, KELİME Mİ?

Noah’ın gemisi için Tora’da kullanılan kelime:

תֵּבָה — TEVA

Buradaki anlamı gemi/sandıktır. Fakat İbranicede teva aynı zamanda “kelime” anlamında da kullanılabilir.
Baal Şem Tov bu dil bağlantısından çok güzel bir manevi yorum çıkarır. Tanrı’nın Noah’a söylediği “Teva’nın içine gir” sözünü, dua ve Tora’nın kelimelerinin içine bütün varlığınla gir şeklinde de okur. Bu, peraşanın düz anlamı değil; daha sonraki Hasidik bir yorumdur. Chabad
Yani dua ederken yalnızca kelimeyi söyleme; söylediğin kelimenin anlamının içine gir. Tora okurken yalnızca ses çıkarma; kelimenin içinde gerçekten ol.
Bir insana “Seni seviyorum” diyorsan, yalnızca sözcüğü söyleme:
O sözün içinde gerçekten ol.
Belki insanın sığındığı her gemi tahtadan yapılmaz.
Bazen bir dua, bir söz veya doğru zamanda söylenmiş tek bir cümle de insanı fırtınadan çıkarabilir.
✦ ✦ ✦

İNSANLIK YENİDEN ÇOĞALIYOR

Noah’ın oğulları Şem, Ham ve Yefet’ten yeni aileler ve halklar gelişir. Tora soyları sıralar ve dünya yeniden insanlarla dolmaya başlar.
Ama çok geçmeden başka bir hikâyeye geliriz. İnsanların tek bir dili vardır ve birlikte büyük bir proje tasarlarlar:

מִגְדַּל בָּבֶל

Babil Kulesi.
Bir şehir ve göklere uzanan bir kule yapmak isterler. Tora onların kendi sözlerini de kaydeder:

וְנַעֲשֶׂה־לָּנוּ שֵׁם

“Kendimize bir isim yapalım.”
Ayrıca yeryüzüne dağılmaktan kaçınmak istediklerini söylerler. Yani Tora’nın metninde mesele yalnızca bir binanın yüksekliği değildir; insanların ortak amacı ve kendilerine bir isim yapma arzusu da anlatının parçasıdır.
Buradan çıkaracağımız yorumda dikkatli olalım: Birlik tek başına iyi veya kötü değildir. Birliğin hangi amaç uğruna kullanıldığı da önemlidir.
✦ ✦ ✦

DİLLER KARIŞIYOR

Tora, insanların dillerinin karıştığını ve birbirlerini anlayamaz hale geldiklerini anlatır. İnsanlar yeryüzüne dağılır ve şehrin inşası durur.
Bereşit’in başından beri karşımıza çıkan bir konu burada yeniden düşünülebilir: sınır. Gan Eden’de sınır vardı. Kayin’in öfkesinin önünde bir sınır vardı. Tufan öncesinde şiddet sınır tanımaz hale gelmişti. Babil’de ise insanın ortak gücü ve tutkusu karşımıza çıkar.
Belki burada bize kalan soru şudur:
İnsan yapabildiği her şeyi, yalnızca yapabildiği için yapmalı mıdır?
Güce sahip olmak ile o gücü nasıl kullanacağını bilmek aynı şey değildir.
✦ ✦ ✦

BİR İSİM SESSİZCE ORTAYA ÇIKIYOR

Babil’den sonra Tora yeniden soyları sıralar. Kuşaklar ilerler ve Noah peraşasının sonuna doğru bizim bütün hikâyemizin yönünü değiştirecek bir aile karşımıza çıkar:

תֶּרַח — TERAH

Ve oğulları:

אַבְרָם — AVRAM

נָחוֹר — NAHOR

הָרָן — HARAN

Avram henüz Avraham değildir. Tanrı ona henüz:

לֶךְ־לְךָ

Leh Leha — Git...
dememiştir.
Ama Avram artık hikâyededir. Noah peraşasının sonunda Terah, ailesini Kenaan ülkesine gitmek üzere yola çıkarır; Harran’a kadar gelirler ve oraya yerleşirler. Peraşa tam burada sona erer.
İşte şimdi Tora’nın kamerası değişmeye başlamaktadır. İlk iki peraşada bütün insanlığın hikâyesini takip ettik. Gelecek hafta anlatı giderek tek bir adamın ve onun ailesinin üzerine yoğunlaşacak.
✦ ✦ ✦

NOAH BİZE NE BIRAKIYOR?

Bu peraşaya dünya şiddet ve haksızlıkla dolmuşken başladık. Bir gemi yapıldı, tufan geldi, eski dünya kayboldu. Küçücük bir zeytin yaprağı hayatın geri döndüğünü haber verdi; gökkuşağı bir antlaşmanın işareti oldu.
İnsanlık yeniden çoğaldı. Fakat yeni başlangıç, insanın eski sorunlarını otomatik olarak yok etmedi. Noah’ın kendi hayatında da, Babil’de de insanın seçimleri yeniden karşımıza çıktı.
Belki Noah’ın hikâyesinin en güçlü taraflarından biri budur:
Yeniden başlamak mümkündür. Ama yeniden başlamak, geçmişten hiçbir şey öğrenmeden her şeyi sıfırlamak değildir.
İnsanlık ikinci bir şans aldı. Fakat insanın seçim yapma gücü de onunla birlikte gemiden çıktı.
İyilik ihtimali de.
Kötülük ihtimali de.
Umut da.
Hırs da.
Belki gerçek başlangıç, geçmişi silmek değildir.
Geçmişten bir şey öğrenerek yeni bir sayfa açabilmektir.
Ve şimdi bir adam sahneye çıkıyor.
Henüz ona ne olacağını bilmiyoruz.
Ama gelecek hafta iki kelime her şeyi değiştirecek:

לֶךְ־לְךָ

Leh Leha — Git...
Ve Avram yola çıktığında, bizim hikâyemiz de bambaşka bir yöne dönecek.

GELECEK BÖLÜM

LEH LEHA — VE BİR ADAM YOLA ÇIKIYOR

📖 AKLINIZA TAKILAN BİR ŞEY Mİ OLDU?

Bu bölümle ilgili merak ettiklerinizi “Peraşalarla Tora’nın Hikâyesi | Soru & Sohbet” WhatsApp grubumuzda paylaşabilirsiniz.
Ders vermek için değil, beraber öğrenmek için... 🌿