בְּרֵאשִׁית
YOLCULUK BAŞLAMADAN ÖNCE
Her hafta Şabat geldiğinde bir isim duyarız:
Bereşit, Noah, Leh Leha, Vayera, Şemot, Beşalah, Yitro...
Bunların her biri bir peraşadır.
Ama bazen isimleri biliyoruz, hikâyeleri de parça parça hatırlıyoruz; yine de bütününü bir araya getirmekte zorlanıyoruz.
Avraham kimdi ve neden yola çıktı? Yaakov'un adı neden İsrael oldu? İsraeloğulları Mısır'a nasıl geldiler? Moşe nerede ortaya çıktı? Mısır'dan çıkıştan sonra ne oldu? Sina Dağı'nda ne yaşandı? Çölde neden kırk yıl dolaşıldı?
Aslında bunların hiçbiri birbirinden kopuk hikâyeler değil.
Hepsi aynı büyük yolculuğun parçaları.
Ben de bu yolculuğu yeniden, başından başlayarak ve doğru sırayla öğrenmek istedim.
Sonra düşündüm:
Neden merak eden arkadaşlarla beraber öğrenmeyelim?
✦ ✦ ✦
PERAŞA NEDİR?
Tora'nın beş kitabı yıl boyunca haftalara bölünerek okunur. Her hafta okunan bu bölümlerden birine peraşa denir.
Bir yıl boyunca ilerleriz. Hikâyeler, insanlar, yolculuklar, savaşlar, hatalar, umutlar ve emirler birbirini takip eder.
Sonunda Tora'nın sonuna geliriz.
Ama ilginç olan tam da burada başlar.
Çünkü Simhat Tora geldiğinde “Tora bitti” deyip kitabı kapatmayız.
Son bölümü okuruz...
Ve yeniden başa döneriz.
Yine ilk kelimeye:
בְּרֵאשִׁית
Bereşit — Başlangıçta...
Belki bunun içinde çok güzel bir düşünce vardır:
Tora'da “Artık bitirdim” diye bir yer yoktur.
Aynı hikâyeye yeniden döneriz; ama biz artık geçen yılki insan değilizdir. Bazen daha önce fark etmediğimiz bir cümle bu kez karşımıza çıkar. Bazen yıllardır bildiğimiz bir hikâye, yaşadığımız bir olaydan sonra bambaşka bir anlam kazanır.
✦ ✦ ✦
PEKİ HİKÂYE NEREDE BAŞLIYOR?
Belki Avraham'la başladığını düşünebiliriz.
Ama Tora, Yahudi halkının hikâyesine Yahudilerle başlamaz.
Avraham'dan da önceye gider.
Bir halkın ortaya çıkmasından önce...
Bir ülkenin kurulmasından önce...
Hatta insanın ortaya çıkmasından önce...
Tora'nın anlatısı dünyanın yaratılışıyla başlar.
Bu ayrım önemli.
Yahudi halkının aile hikâyesi ilerleyen peraşalarda Avraham'la şekillenmeye başlayacaktır. Ama Tora önce bize daha büyük bir sahne gösterir:
Dünyayı ve insanı.
Demek ki Avraham'ın hikâyesini anlamadan önce insanın hikâyesini görmemiz gerekiyor.
Biz de Tora nereden başlıyorsa oradan başlayacağız.
✦ ✦ ✦
BU YOLCULUKTA NE YAPACAĞIZ?
Her hafta o haftanın peraşasını açacağız.
Ama yalnızca “Bu peraşada şunlar oldu” deyip geçmeyeceğiz.
Önce şunu hatırlayacağız:
Geçen hafta nerede kalmıştık?
Sonra:
Şimdi ne oldu ve neden oldu?
Böylece elliden fazla ayrı peraşa ezberlemek yerine, zamanla önümüzde tek ve büyük bir hikâye oluşacak.
Avraham'dan Yitshak'a...
Yitshak'tan Yaakov'a...
Yaakov'dan Yosef'e...
Mısır'a...
Köleliğe...
Moşe'ye...
Çıkışa...
Sina'ya...
Ve çölde geçen uzun yolculuğa...
Her hafta bir sonraki kapıyı açacağız.
✦ ✦ ✦
BAZEN BAŞKA PENCERELER DE AÇACAĞIZ
Tora'nın söylediğiyle daha sonraki yorumların söylediğini birbirine karıştırmayacağız.
Bir olay doğrudan Tora'da anlatılıyorsa bunu açıkça söyleyeceğiz.
Bir açıklama Midraş'tan veya geleneksel Yahudi yorumlarından geliyorsa bunu belirteceğiz.
Tarih ve arkeolojinin söyleyebildiği bir şey varsa onu ayrıca ele alacağız.
Ve zaman zaman...
🔯 Kabala'dan küçük bir damla ekleyeceğiz.
Zohar'ın veya Kabalistik geleneğin bir olaya nasıl baktığını göreceğiz.
Ama bunun bir Kabalistik yorum olduğunu da açıkça söyleyeceğiz.
Çünkü amacımız birbirinden farklı dünyaları birbirine karıştırmak değil; aynı hikâyeye açılan farklı pencereleri görmek.
✦ ✦ ✦
NİYETİMİZ
Bu bir haham din dersi değil.
Kimseye nasıl inanması gerektiğini anlatmaya da çalışmıyoruz.
Ben de bu yolculukta öğreniyorum.
Bildiğimizi paylaşacağız, bilmediğimizi araştıracağız ve mümkün olduğunca Tora'nın anlattığı sıradan ayrılmadan ilerleyeceğiz.
Belki bazı bölümler bize çok uzak gelecek.
Belki bazı yerlerde:
“Bunun bugün benim hayatımla ne ilgisi var?”
diyeceğiz.
İşte bazen en güzel soru da bu olacak.
Çünkü binlerce yıl önce anlatılmış bir hikâyenin içinde hâlâ insanı, aileyi, kıskançlığı, sevgiyi, korkuyu, cesareti, hatayı, affetmeyi, umudu ve yeniden başlamayı bulabiliyorsak...
Belki bu hikâye yalnızca geçmişi anlatmıyordur.
Biraz da bizi anlatıyordur.
✦ ✦ ✦
ARTIK KAPININ ÖNÜNDEYİZ
Bir sonraki durağımızda Tora'nın ilk sayfasını açacağız.
Henüz Avraham yok.
Moşe yok.
İsrael diye bir halk yok.
Hatta henüz insan bile yok.
Sadece başlangıç var.
Ve Tora'nın ilk kelimesi:
בְּרֵאשִׁית
Bereşit — Başlangıçta...
Merakınızı yanınıza alın. Yolculuğumuz başlıyor.